Wycinka drzew na działce przed budową: co wolno

Zasadą jest zezwolenie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta (art. 83 ust. 1 i art. 83a ust. 1), a na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków wojewódzkiego konserwatora zabytków. Zezwolenia nie trzeba w ogóle przy drzewach poniżej progu obwodu mierzonego na wysokości 5 cm: 80 cm dla topoli, wierzb, klonu jesionolistnego i klonu srebrzystego, 65 cm dla kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej i platanu klonolistnego, 50 cm dla pozostałych gatunków (art. 83f ust. 1 pkt 3). Bez zezwolenia usuwa się też krzewy w skupisku do 25 m² (pkt 1) oraz drzewa i krzewy owocowe (pkt 5).

Osoba fizyczna usuwająca drzewa na cele prywatne korzysta z wyłączenia (pkt 3a), ale drzewo powyżej tych samych progów zgłasza. W zgłoszeniu podaje imię i nazwisko, oznaczenie nieruchomości i rysunek albo mapkę z położeniem drzewa (art. 83f ust. 5). Urząd w ciągu 21 dni ogląda drzewo (ust. 6), a w ciągu 14 dni od oględzin może wnieść sprzeciw (ust. 8). Urząd może też wcześniej wydać zaświadczenie o braku podstaw do sprzeciwu (ust. 12). Drzewo trzeba usunąć w ciągu 6 miesięcy od oględzin, potem zgłasza się je ponownie (ust. 13). Sprzeciw jest możliwy między innymi wtedy, gdy plan miejscowy przeznacza teren na zieleń albo gdy działka leży w parku narodowym, rezerwacie, parku krajobrazowym, obszarze chronionego krajobrazu albo w Naturze 2000 (ust. 14).

Zgłoszenie składa właściciel, więc przed aktem notarialnym robi to sprzedający, a po nim kupujący. Jest też haczyk na 5 lat. Jeżeli w tym czasie od oględzin ktoś wystąpi o pozwolenie na budowę związaną z działalnością gospodarczą, na części działki, na której rosło drzewo, gmina nałoży na właściciela opłatę za usunięcie drzewa (art. 83f ust. 17). Dotyczy to firmy budującej halę, a nie rodziny budującej dom.

Zezwolenie, potrzebne między innymi właścicielowi będącemu firmą, wymaga wniosku z gatunkiem, obwodem pnia na wysokości 130 cm i, przy inwestycji, projektem zagospodarowania działki (art. 83b ust. 1). Urząd przed wydaniem ogląda drzewa pod kątem gatunków chronionych (art. 83c ust. 1), może uzależnić zgodę od nasadzeń zastępczych (art. 83c ust. 3), a przy budowie wymagającej pozwolenia zezwolenie może być wykonane dopiero po uzyskaniu pozwolenia na budowę (art. 83d ust. 5). Opłata to liczba centymetrów obwodu na wysokości 130 cm razy stawka (art. 85 ust. 1), nie więcej niż 500 zł za centymetr (art. 85 ust. 5). Przykład według stawek z rozporządzenia: dąb o obwodzie 150 cm kosztuje 150 × 70 zł, czyli 10 500 zł.

Opłaty da się uniknąć albo odroczyć. Nie nalicza się jej przy drzewach do 80 cm obwodu na wysokości 130 cm, a przy topolach, wierzbach, kasztanowcu zwyczajnym i kilku innych gatunkach do 120 cm, usuwanych w celu przywrócenia gruntu nieużytkowanego do użytkowania innego niż rolnicze, zgodnego z planem miejscowym albo decyzją o warunkach zabudowy (art. 86 ust. 1 pkt 7). Przy nasadzeniach zastępczych termin zapłaty odracza się o 3 lata, a gdy nowe drzewa przetrwają, opłatę się umarza (art. 84 ust. 3 i 4). Za usunięcie drzewa bez zgłoszenia albo przed upływem terminu na sprzeciw grozi kara (art. 88 ust. 1 pkt 6) w wysokości dwukrotnej opłaty, a gdy usunięcie było z opłaty zwolnione, w wysokości opłaty, którą by naliczono (art. 89 ust. 1).

Las to osobna sprawa. Przepisów o wycince z ustawy o ochronie przyrody nie stosuje się do drzew w lasach w rozumieniu ustawy o lasach (art. 83f ust. 1 pkt 4), a lasem jest między innymi grunt o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha pokryty roślinnością leśną i przeznaczony do produkcji leśnej (art. 3 ustawy o lasach). W lesie prywatnym zadania gospodarki leśnej wyznacza uproszczony plan urządzenia lasu, a w lasach rozdrobnionych do 10 ha decyzja starosty (art. 19 ust. 2 i 3). Budowa na gruncie Ls wymaga też wyłączenia z produkcji leśnej.

Zgłoszenie zwalnia tylko z obowiązku zezwolenia. Pomnik przyrody ustanawia rada gminy uchwałą, wybierając zakazy, w tym zakaz niszczenia i uszkadzania obiektu (art. 44 ust. 1 i art. 45 ust. 1), a wszystkie formy ochrony przyrody, także pomniki, trafiają do centralnego rejestru prowadzonego przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (art. 113 ust. 1). Przy gatunkach chronionych mogą obowiązywać zakazy niszczenia gniazd i schronień oraz umyślnego płoszenia w okresie lęgowym (art. 52 ust. 1 pkt 8 i 13), a odstępstwa zezwala regionalny dyrektor ochrony środowiska (art. 56 ust. 2).

Raport mówi, czy punkt działki leży w wydzieleniu leśnym i w jednej z ośmiu sprawdzanych form ochrony przyrody, ale pojedynczych drzew, pomników przyrody ani stanowisk gatunków chronionych nie pokazuje. Te trzy rzeczy sprawdza się w rejestrze form ochrony przyrody i na miejscu.