Geodeta przy budowie domu: wytyczenie i inwentaryzacja

Prawo geodezyjne nazywa te prace czynnościami geodezyjnymi na potrzeby budownictwa: mapa do celów projektowych, wytyczenie obiektów w terenie, geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza, obsługa budowy i pomiary przemieszczeń (art. 2 pkt 2a). Mapa powstaje przed projektem i ma osobny poradnik. Tu chodzi o to, co dzieje się po pozwoleniu albo skutecznym zgłoszeniu. Wytyczenie obiektów w terenie ustawa zalicza do samodzielnych funkcji, które wymagają uprawnień zawodowych (art. 42 ust. 1 i ust. 2 pkt 5), a odpowiednie zakresy to geodezyjne pomiary sytuacyjno-wysokościowe, realizacyjne i inwentaryzacyjne oraz geodezyjna obsługa inwestycji (art. 43 pkt 1 i 4).

Obowiązek z art. 43 ust. 1 Prawa budowlanego obejmuje obiekty wymagające pozwolenia na budowę i obiekty z art. 29 ust. 1 pkt 1 do 4, czyli dom na zgłoszenie z obszarem oddziaływania w granicach działki i dom do 70 m² budowany na własne potrzeby. Dotyczy też przyłączy z art. 29 ust. 1 pkt 23, z jednym wyjątkiem: przyłącze nie wymaga wytyczenia, gdy jego połączenie z siecią leży na tej samej działce albo na działce przyległej (ust. 1a). Inwentaryzacji wymaga zawsze. Organ może nałożyć ten obowiązek również na inne obiekty na zgłoszenie (ust. 2).

Wykonanie wytyczenia i inwentaryzacji zapewnia kierownik budowy, a gdy go nie ustanowiono, inwestor (art. 43 ust. 1b i art. 22 pkt 3). Ta druga sytuacja dotyczy przede wszystkim domu do 70 m², bo przepis o obowiązku ustanowienia kierownika wymienia budowy z art. 29 ust. 1 pkt 1, ale pomija pkt 1a (art. 42 ust. 1 pkt 2 lit. b). Kierownika przy takim domu nie ma, geodety nadal trzeba.

Wytyczenie jest pracą przygotowawczą, a budowa rozpoczyna się z chwilą jej podjęcia (art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 1). Wolno je wykonać tylko na terenie objętym pozwoleniem albo zgłoszeniem (ust. 3). Ma to znaczenie przy terminach: pozwolenie wygasa, jeżeli budowy nie rozpoczęto przed upływem 3 lat od dnia, w którym stało się ostateczne (art. 37 ust. 1), więc data wytyczenia jest jednym z dowodów, że budowa ruszyła.

Rozporządzenie o standardach pomiarów definiuje tyczenie jako wyznaczenie i oznaczenie w terenie elementów potrzebnych do realizacji projektu (§ 2 pkt 6). Geodeta tyczy na podstawie geodezyjnego opracowania projektu zagospodarowania działki (§ 21 ust. 1), a wynik utrwala na szkicu tyczenia: z danymi osnowy, rysunkiem tyczonych obiektów, danymi do tyczenia, wynikami pomiaru kontrolnego oraz podpisem geodety i kierownika budowy (§ 22 ust. 1). Treść projektowa jest na czerwono, wyniki kontroli na czarno w nawiasie (ust. 2 i 3). Oryginał szkicu dostaje kierownik budowy, a bez niego inwestor (ust. 4). Wykonanie tyczenia geodeta potwierdza wpisem w dzienniku budowy (§ 21 ust. 3), a przy domu do 70 m², gdzie dziennika się nie prowadzi, zostaje sam szkic.

W toku budowy geodeta wraca, jeżeli obsługę budowy albo pomiary przemieszczeń przewiduje projekt albo zażąda ich uczestnik procesu budowlanego (§ 23 ust. 2). Rozbieżność między pomiarem a projektem odnotowuje się w dzienniku budowy i dokumentuje szkicami (ust. 4). Najważniejszy przepis dla kolejności robót jest jednak w ustawie: obiekty i elementy ulegające zakryciu, na przykład przyłącza w wykopie, inwentaryzuje się przed zakryciem (art. 43 ust. 3). Termin zasypania wykopu trzeba więc uzgodnić z geodetą.

Inwentaryzacja powykonawcza to pomiary sytuacyjne i wysokościowe zagospodarowania terenu objętego zamierzeniem budowlanym, zakończone dokumentacją z mapą opatrzoną klauzulą urzędową albo oświadczeniem geodety o pozytywnym wyniku weryfikacji (art. 2 pkt 7b Prawa geodezyjnego). Geodeta zgłasza tę pracę staroście tak samo jak mapę do celów projektowych (art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. c i i). Wytyczenia ustawa w tym wyliczeniu nie wymienia. Do zawiadomienia o zakończeniu budowy dołącza się dokumentację z wynikami inwentaryzacji, mapą i informacją o zgodności usytuowania obiektu z projektem zagospodarowania działki albo o odstępstwach od niego (art. 57 ust. 1 pkt 5 Prawa budowlanego).

Dokumentacja przyjęta do zasobu jest podstawą aktualizacji ewidencji gruntów i budynków z urzędu (art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. c i ust. 2b pkt 1 lit. h Prawa geodezyjnego). Dlatego ukończony dom, którego obrysu nie ma na mapie ewidencyjnej, to dobry powód, by zapytać sprzedającego o inwentaryzację. Przy wyborze działki liczy się z kolei kształt: na wąskiej działce dom stoi blisko granic, więc każde odstępstwo od projektu wyjdzie w informacji geodety o zgodności usytuowania. Cen usług geodety nie podajemy, bo ustala je umowa.