Pomiar działki w geoportalu a powierzchnia z ewidencji

Narzędzia są w menu „Analizy”, w grupie „Pomiary”: „Mierz odległość”, „Mierz powierzchnię” i „Wyczyść pomiary”. Klika się kolejne narożniki działki, a serwis liczy pole wielokąta. Zanim zaczniesz, przybliż mapę. Granice działek rysują się dopiero od skali 1:10 000, a przy takim widoku jeden piksel ekranu, liczony standardowo jako 0,28 mm, to prawie 3 m w terenie. Narożnik działki 30 na 40 m trafiony o jeden piksel obok zmienia jej pole o kilkadziesiąt metrów kwadratowych, więc mierz przy największym przybliżeniu.

Ewidencja liczy inaczej. Pole powierzchni ewidencyjnej oblicza się ze współrzędnych punktów granicznych, uwzględniając poprawkę odwzorowawczą, i wykazuje w hektarach z dokładnością zapisu do 0,0001 ha (§ 16 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków). Wzór podaje załącznik nr 3: pole policzone na płaszczyźnie w układzie 2000 przelicza się na pole fragmentu elipsoidy GRS 80. To powierzchnia odniesienia, a nie powierzchnia stoku, więc na pochyłym terenie grunt jest w rzeczywistości większy niż liczba w wypisie. Ewidencja zapisuje też pola użytków gruntowych i klas bonitacyjnych w obszarze działki (§ 16 ust. 1 pkt 4), więc wypis rozbija powierzchnię na części, których żaden pomiar na mapie nie pokaże.

Sama poprawka jest mała. Na południku osiowym strefy układu 2000 zniekształcenie długości wynosi minus 7,7 cm na kilometr, więc na działce 1 200 m² poprawka to około 0,2 m². Mapa geoportalu jest w układzie 1992, w którym na południku 19° długość skraca się o 0,7 m na kilometr, co przy tej samej działce daje niecałe 2 m². Geoportal nie informuje, czy jego pomiar to uwzględnia, ale nawet bez korekty to promile, a nie procenty, czyli mniej niż błąd jednego źle trafionego narożnika.

Ważniejsze jest to, skąd pochodzą punkty graniczne. Punkt spełnia standard dokładności tylko wtedy, gdy jego położenie określono względem osnowy z dokładnością nie mniejszą niż 0,10 m, a za ustalony uznaje się go przede wszystkim po rozgraniczeniu, wznowieniu znaków, podziale albo scaleniu (załącznik nr 4 do tego samego rozporządzenia). Usługa powiatu w stylu domyślnym rysuje punkt ustalony i spełniający standard na niebiesko, a każdy inny na czerwono (załącznik nr 8). Czerwone kółka w narożnikach znaczą, że położenia punktu nie wyznaczono z dokładnością 10 cm, i żaden pomiar na ekranie tego nie poprawi. Warstwy punktów granicznych nie ma w krajowej integracji ewidencji, więc kółka zobaczysz w portalu mapowym starostwa, a nie w geoportalu krajowym.

W części powiatów mapa ewidencyjna wciąż jest analogowa albo hybrydowa i GUGiK uzupełnia tam rysunek osobną warstwą z obrysami działek z systemu LPIS, prowadzonego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Taki obrys nie pochodzi z ewidencji, więc pomiar po nim nie zastąpi wypisu. Starsze działki mogą też mieć w ewidencji pole zapisane tylko do 0,01 ha (§ 16 ust. 3), czyli z dokładnością do 100 m².

„Mierz odległość” przydaje się przy szerokości działki i tu łatwo o błąd. Mierz prostopadle do dłuższego boku, a nie wzdłuż krawędzi ekranu. Prostokąt ustawiony wzdłuż osi mapy przy ukośnej działce potrafi wyjść wielokrotnie za duży: na działce w Kozłówce dał 155 na 435 m, a najmniejszy prostokąt opisany na jej obrysie 14,4 na 453,5 m. Dopiero ta druga liczba mówi, że działka ma czternaście metrów szerokości. Przy takiej działce każdy metr ma znaczenie, bo dom wolnostojący z typowymi odstępami od granic potrzebuje kilkunastu metrów szerokości, a dokładny odstęp potwierdza projektant.

Gdy liczby się rozjeżdżają, rozstrzyga ewidencja. Oznaczenie nieruchomości w księdze wieczystej opiera się na danych ewidencji (art. 26 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), a przy niezgodności sąd prostuje je według ewidencji, na wniosek właściciela albo z urzędu (art. 27). Powierzchnię z ogłoszenia, z aktu i z pomiaru na mapie porównuje się więc z wypisem, a nie odwrotnie. Raport podaje pole z ewidencji, a gdy starosta go nie publikuje, liczy je z obrysu działki i zaznacza, że to wyliczenie.

Aplikacja Geoportal Mobile ma pomiar długości i powierzchni, a położenie telefonu z GPS potrafi zapisać jako trasę, więc działkę da się obejść z mapą w ręku. Pozycja z telefonu nie jest jednak pomiarem geodezyjnym i nie rozstrzyga, czy płot stoi na granicy. Do tego potrzebny jest geodeta i wznowienie znaków granicznych.